Onderzoek tekeningen tentoonstelling Mooi oud

Voor het eerst getoond

Van 4 december 2021 tot en met 8 mei 2022 organiseerde het Kröller-Müller Museum Mooi oud. Drie eeuwen tekeningen uit de Kröller-Müllercollectie, een tentoonstelling over de collectie oude tekeningen. Speciaal hiervoor werd een selectie gemaakt van de honderd mooiste en meest bijzondere oude tekeningen uit de eigen collectie, van de 16de eeuw tot de vroege 19de eeuw. Een aantal van deze werken is voor het eerst in de geschiedenis van het museum getoond.

Emotie en spiritualiteit

Het Kröller-Müller bezit ongeveer duizend tekeningen van vóór 1850, met name uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden en Italië. Het merendeel maakt deel uit van de ruim 11.500 objecten tellende kunstcollectie van Helene Kröller-Müller (1869-1939). Net als veel andere verzamelaars uit haar tijd vult zij haar overwegend moderne collectie aan met werk van oude meesters. Niet alleen op doek maar ook op papier.

Ze volgt daarbij ook de adviezen van haar kunstadviseur Henk Bremmer, die van mening is dat kunst is gemaakt om emotie op te wekken. Hij ziet emotie als de overdracht van een spirituele ervaring en benadrukt dat spirituele kunst te allen tijde bestaan heeft. Het is ‘malligheid, […] onderscheid te maken tusschen oude en nieuwe kunst. Rembrandt zelf zou daarom lachen.’

Selectie tekeningen

De selectie voor de tentoonstelling bevatte veel bijzondere en zeldzame tekeningen en werken van hoge kwaliteit. Een verrassing is een schetsblaadje van de enige tekenares in de verzameling, Christina Chalon (1749-1808). Zij specialiseerde zich in het uitbeelden van gewone mensen en hun alledaagse bezigheden in de achttiende eeuw. De persoonlijke en humoristische dagboektekeningen van Christiaan Andriessen (1775-1846) geven juist een inkijkje in het mondaine leven in het vroege negentiende-eeuwse Amsterdam. Deze tekeningen zijn tot nog toe ontsnapt aan de aandacht van auteurs over zijn werk. Ook bijzonder is een zeldzame tekening van de Milanees Giovanni Ghisolfi (1623-1683). Het is een van zijn drie bekende voorstudies voor fresco’s in de kapel van Sint Benedictus in het klooster Certosa di Pavia in Lombardije.

Onderzoek

De honderd tekeningen van 55 verschillende kunstenaars zijn uitgebreid onderzocht. Er is opnieuw gekeken naar de toeschrijvingen en dateringen. En naar de plek van de werken binnen het oeuvre van de kunstenaar, naar de voorstellingen en de herkomstgeschiedenis. Bij de tentoonstelling verscheen een tweetalige catalogus, waarin het onderzoek naar de tekeningen is gepubliceerd. Bij het onderzoek werkte het museum samen met specialisten van onder meer het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis en het Rijksmuseum, Amsterdam. Dat het Kröller-Müller een aanzienlijk aantal bijzondere oude tekeningen bezit was niet alleen voor het grote publiek maar ook voor specialisten een verrassing.

Deze tentoonstelling en bijbehorende publicatie zijn mede mogelijk gemaakt door Sikkens, Stichting Zabawas, het Hendrik Muller Fonds en Stichting Pieter Haverkorn van Rijsewijk.