Restauratie portret Mata Hari van Isaac Israels

Achtergrond

Isaac Israels schildert dit monumentale portret van de beroemde Mata Hari een jaar voor haar dood, wanneer ze tijdelijk in Den Haag woont. Hij geeft haar weer als een elegante, zelfverzekerde jonge vrouw.

Een brief van augustus 1945 van de toenmalige conservator van het museum, de heer W. Auping, aan hoofd-restaurator J.C. Traas is één van de vroegste aantekeningen over de conditie van het portret van Mata Hari.

In de brief vraagt Auping aan Traas een aantal schilderijen te bekijken voor een grote tentoonstelling van 19de eeuwse kunst in Pulchri Studio in Den Haag. Het museum wil 33 topstukken uitlenen waaronder Israel’s Mata Hari.

Dikke laag stof

Tijdens de oorlog heeft het portret vijf jaar een ondergronds verblijf gehad. Auping vermeldt in zijn brief dat het werk niet veel heeft geleden. Alleen de vernis is behoorlijk vergeeld en het schilderij gaat schuil onder een dikke laag stof. In het museumarchief zijn verder geen aanwijzingen dat Traas ook daadwerkelijk de vernislaag heeft verwijderd.

Opnieuw uitgeleend in 2017

Toen het portret in 2017 weer werd uitgeleend, is voorafgaand daaraan opnieuw naar de conditie van het werk gekeken.

Extreem vergeeld vernis

Behalve dat meerdere, dikke en extreem vergeelde lagen vernis het oorspronkelijke kleurenpalet aan het oog onttrokken was er ook sprake van een aanzienlijke laag oppervlaktevuil. Dit gaf het schilderij een smoezelig uiterlijk.

Ook is de – niet originele – lijst vervangen door een nieuwe lijst. Die is gebaseerd op de vermoedelijk oorspronkelijke vergulde lijst, te zien op foto’s uit de tijd van Helene Kröller-Müller. Zij kocht het schilderij in 1918. De nieuwe lijst past ook beter bij de lijsten van de andere schilderijen van Israels en zijn tijdgenoten in de collectie.

In ere hersteld

Het schilderij is nu weer in al zijn pracht en praal te bewonderen. Waar het schilderij decennialang schuilging onder een warme sluier van extreem vergeelde vernislagen, zijn het oorspronkelijke kleurenpalet en de kenmerkende schetsmatige schilderstijl van Israels weer duidelijk zichtbaar.

Het Helene Kröller-Müller Fonds heeft bijgedragen aan deze restauratie. 

De mythe en het meisje

Mata Hari (1916) van Isaac Israels was te zien van 14 oktober 2017 tot 2 april 2018 in de tentoonstelling mata hari. de mythe en het meisje in het Fries Museum in Leeuwarden.